Menü

Duygu durum ve belirti günlüğü nasıl tutulur?

Duygu durum günlüğü, ruh hâlinizi, uykunuzu ve önemli olayları her gün birkaç dakikada kaydettiğiniz basit bir çizelgedir. Düzenli kayıt, dalgalanmaları görünür kılar ve hekiminizle yapacağınız görüşmeleri daha verimli hâle getirir.

Bir psikiyatri görüşmesinde en sık sorulan sorulardan biri şudur: “Son birkaç haftanız nasıl geçti?” Pek çok kişi bu soruya yanıt verirken zorlanır. Kötü geçen iki gün bütün ayı gölgeler, iyi geçen bir hafta ise hiç yaşanmamış gibi unutulur. Duygu durum günlüğü, bu belleğin yanılmalarını azaltan basit ama etkili bir araçtır.

Bu sayfada duygu durum ve belirti günlüğünün ne işe yaradığını, nasıl tutulacağını, hangi bilgilerin kaydedileceğini ve hekiminizle nasıl paylaşılacağını anlatıyoruz.

Keten örtü üzerinde siyah bir defter ve kuru başaklar

Duygu durum günlüğü ne işe yarar?

Duygu durum günlüğü, ruh hâlinizi, uykunuzu, enerjinizi ve önemli olayları her gün kısa notlarla kaydettiğiniz bir çizelgedir. Bu kayıtlar haftalar içinde bir örüntü oluşturur. Örneğin uykunun azaldığı günlerin ardından gerginliğin arttığını, adet döngüsünün belirli günlerinde ruh hâlinin düştüğünü ya da kalabalık ortamlardan sonra kaygının yükseldiğini fark etmek, ancak düzenli kayıtla mümkün olur.

Günlük üç açıdan yarar sağlar. Birincisi, kişinin kendini daha iyi tanımasına yardım eder. İkincisi, tanı sürecinde hekime dönemsel dalgalanmalar hakkında güvenilir bilgi verir. Üçüncüsü, tedavi başladıktan sonra ilerlemenin izlenmesini kolaylaştırır; ilacın ya da terapinin etkisi yalnızca “biraz daha iyiyim” gibi belirsiz bir izlenime dayanmaz.

Kimler için özellikle yararlıdır?

Duygu durum günlüğü herkes için faydalı olabilir; ancak bazı durumlarda değerlendirme ve tedavinin önemli bir parçası hâline gelir:

  • Ruh hâlinde belirgin iniş çıkışlar yaşayan, iki uçlu duygudurum bozukluğundan şüphelenilen ya da bu tanıyla izlenen kişiler
  • Yineleyen depresyon dönemleri olan ve erken uyarı işaretlerini öğrenmek isteyenler
  • Adet döngüsüne bağlı belirgin duygusal değişiklikler yaşayan kadınlar
  • Kaygı ya da panik ataklarının hangi durumlarda arttığını anlamak isteyenler
  • Uyku sorunlarının ruh hâliyle ilişkisini görmek isteyenler
  • Yeni bir ilaç tedavisine başlamış ve etkileri izlemek isteyenler

Günlüğe neler kaydedilmeli?

Günlüğün yararlı olması için her gün aynı başlıkları kısa ve tutarlı biçimde doldurmak yeterlidir. Uzun yazılar yazmak gerekmez; birkaç dakika ayırmak çoğu zaman yeterlidir.

Başlık Nasıl kaydedilir?
Ruh hâli Günün genel duygusunu çok düşükten çok yükseğe uzanan bir ölçekte, örneğin eksi beşten artı beşe kadar puanlayın
Kaygı düzeyi Sıfırdan ona kadar bir puan verin; ani yükselişleri ayrıca not edin
Uyku Yatış ve kalkış saatini, gece uyanmalarını ve uykunun ne kadar dinlendirici olduğunu yazın
Enerji ve hareket Gün içindeki enerjinizi ve yaptığınız fiziksel etkinlikleri kısaca belirtin
Önemli olaylar Tartışma, iyi bir haber, yoğun iş, yolculuk gibi ruh hâlini etkileyebilecek olayları tek satırla yazın
İlaçlar Kullandığınız ilaçları ve atladığınız dozları işaretleyin

İsteğe bağlı olarak alkol ve kafein tüketimi, adet döngüsü, iştah ve ekran süresi gibi başlıklar da eklenebilir. Ancak çok fazla başlık, günlüğü sürdürmeyi zorlaştırır. Başlangıçta dört beş temel başlıkla yetinmek, alışkanlığın oturmasını kolaylaştırır.

Günlük nasıl tutulur?

Günlüğü her gün aynı saatte doldurmak, örneğin akşam yatmadan önce, kayıtların tutarlılığını artırır. Kâğıt bir defter, basit bir tablo ya da telefondaki not uygulaması kullanılabilir. Önemli olan yöntemin size kolay gelmesi ve aksatmadan sürdürülebilmesidir.

Puanlamayı yaparken günün tek bir anına değil, bütününe bakın. Sabah çok kötü, öğleden sonra iyi geçen bir gün için ortalama bir puan verip yanına kısa bir not eklemek daha doğru bir tablo oluşturur. Bir günü atladıysanız ertesi gün telafi etmeye çalışmanıza gerek yoktur; o günü boş bırakmak, yanlış hatırlanmış bir kayıttan daha iyidir.

Günlüğü bir sınav gibi değil, bir gözlem aracı gibi düşünmek gerekir. Kötü geçen günleri kaydetmek, onlara daha çok odaklanmak anlamına gelmez; aksine bu günlerin hangi koşullarda ortaya çıktığını anlamanıza ve onları daha iyi yönetmenize yardım eder.

Kayıtlarda örüntüleri fark etmek

Birkaç haftalık kaydın ardından günlüğe geriye dönük bakmak yararlıdır. Şu sorular örüntüleri fark etmenize yardım edebilir:

  • Ruh hâlim belirli günlerde ya da haftanın belirli zamanlarında mı düşüyor?
  • Az uyuduğum gecelerin ertesinde neler yaşanıyor?
  • Enerjimin olağandışı yükseldiği, uykuya daha az ihtiyaç duyduğum dönemler oldu mu?
  • Kaygımın arttığı günlerde ortak bir tetikleyici var mı?
  • İlaç dozlarını atladığım günlerle ruh hâlim arasında bir ilişki görüyor muyum?

Özellikle uykuya ihtiyacın azaldığı, enerjinin ve konuşkanlığın belirgin biçimde arttığı dönemler, hekiminizle mutlaka paylaşılması gereken bilgilerdir. Bu dönemler bazı duygudurum bozukluklarının önemli bir işareti olabilir.

Günlüğü hekiminizle nasıl paylaşırsınız?

Görüşmeye günlüğünüzü yanınızda götürün ya da son haftaların özetini çıkarın. Hekim çoğu zaman ayrıntılı her satırdan çok, genel eğilimle ve dikkat çeken dönemlerle ilgilenir. Haftalık ortalamaları ve en dikkat çekici günleri işaretlemek görüşmeyi kolaylaştırır.

İlaç tedavisi sürüyorsa, ilacın başlandığı ya da dozun değiştiği günü günlükte belirtmek, ilacın etkisinin ve olası yan etkilerin değerlendirilmesine yardım eder. Günlükteki bilgilere dayanarak ilaç dozunu kendiniz değiştirmeyin; gözlemlerinizi hekiminizle paylaşın ve kararı birlikte verin.

Çocuk ve ergenlerde günlük

Duygu durum günlüğü çocuk ve ergenlerde de kullanılabilir, ancak biçimi yaşa göre uyarlanmalıdır. Küçük çocuklarda günlüğü çoğu zaman ebeveynler tutar; uyku saatleri, öfke nöbetleri, okul günleri ve dikkat çeken davranışlar kısa notlarla kaydedilir. Okul çağındaki çocuklar için yüz ifadeleriyle işaretlenen basit bir çizelge, duygularını adlandırmayı da öğretir.

Ergenlerde günlüğün gencin kendi aracı olarak kalması önemlidir. Ebeveynlerin günlüğü izinsiz okuması güveni zedeler ve gencin kayıt tutmayı bırakmasına yol açabilir. Gencin isterse kayıtlarını hekimle ya da terapistle paylaşabileceğini bilmesi, hem mahremiyetini korur hem de tedaviye katılımını artırır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Günlük, kendini izlemeyi kolaylaştıran bir araçtır; ancak bazı kişilerde belirtilerle aşırı uğraşmaya dönüşebilir. Günlüğü doldurmak kaygınızı artırıyorsa, gün içinde sık sık puanlarınızı kontrol etme ihtiyacı duyuyorsanız ya da kayıtlar sizi sürekli olumsuz düşüncelere sürüklüyorsa, bunu hekiminizle ya da terapistinizle konuşun. Bazen günde tek bir puanla yetinmek ya da haftada birkaç gün kayıt tutmak daha uygun olabilir.

Günlük, değerlendirme ve tedavinin yerini tutmaz. Ruh hâliniz uzun süredir düşükse, kaygınız gündelik işlerinizi engelliyorsa ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız günlüğü tamamlamayı beklemeden bir uzmana başvurun. Acil durumlarda 112 aranmalıdır.

Kısa özet

Duygu durum günlüğü, birkaç dakikalık günlük bir alışkanlıkla ruh hâlinizdeki dalgalanmaları görünür kılar. Düzenli kayıt, kendinizi daha iyi tanımanızı, tanı sürecinin daha doğru ilerlemesini ve tedavinin etkisinin daha net izlenmesini sağlar. Basit tutulduğunda ve hekiminizle paylaşıldığında, tedavi sürecinin en değerli yardımcılarından biri olabilir.

Sık sorulan sorular

Günlüğü ne kadar süre tutmalıyım?

Örüntülerin görünür olması için genellikle en az birkaç hafta düzenli kayıt gerekir. Duygudurum bozukluklarında hekiminiz daha uzun süreli kayıt önerebilir.

Kâğıt mı, telefon uygulaması mı?

İkisi de olur. Önemli olan sizin için en kolay ve sürdürülebilir yöntemi seçmeniz ve her gün aynı başlıkları doldurmanızdır.

Günlüğe bakarak ilacımı ayarlayabilir miyim?

Hayır. Günlük, gözlemlerinizi hekiminizle paylaşmanızı kolaylaştırır; ilaç ve doz kararlarını hekiminizle birlikte verin.

Bir günü atlarsam ne olur?

Atlanan günü sonradan tahminle doldurmak yerine boş bırakmak daha doğrudur. Ertesi gün kaldığınız yerden devam edin.