Okulun ya da anaokulunun ilk günlerinde kapıda ağlayan, annesinin ya da babasının bacağına sarılan çocuklar hepimizin tanıdığı bir görüntüdür. Ayrılık kaygısı küçük çocuklarda gelişimin doğal bir parçasıdır ve çoğu çocuk birkaç hafta içinde yeni ortamına uyum sağlar. Ancak bazı çocuklarda bu kaygı haftalarca sürebilir ve okula gitmeyi neredeyse imkânsız hâle getirebilir. Kocaeli’de çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada okula uyum sürecini, ayrılık kaygısını ve ailelerin neler yapabileceğini anlatıyoruz.
Ayrılık kaygısı nedir?
Ayrılık kaygısı, çocuğun bağlandığı kişiden, çoğunlukla anne ya da babasından, ayrılırken yaşadığı sıkıntıdır. Bebeklik ve erken çocuklukta beklenen bir durumdur ve genellikle üç-dört yaş civarında azalır. Okul başlangıcı, taşınma, yeni bir kardeş ya da ailede bir kayıp gibi değişiklikler bu kaygıyı yeniden artırabilir. Kaygı çocuğun yaşına göre beklenenden çok daha yoğunsa, uzun sürüyorsa ve günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa ayrılık kaygısı bozukluğundan söz edilir.
Dikkat edilmesi gereken işaretler
- Okula gitmeden önce karın ağrısı, bulantı ya da baş ağrısı yakınmaları
- Anne babasına bir şey olacağına dair sürekli endişe
- Evden ayrılmayı gerektiren her durumda ağlama, yalvarma ya da öfke nöbetleri
- Yalnız uyuyamama, gece anne babanın yanına gelme
- Okulda sık sık eve gitmek isteme, öğretmenden aileyi aratma
Uyum sürecini kolaylaştırmak için
Önceden hazırlayın: Okul başlamadan önce okulu birlikte ziyaret etmek, sınıfı ve öğretmeni tanımak belirsizliği azaltır. Kısa ve net vedalaşın: Uzun vedalaşmalar ve gizlice ortadan kaybolmak kaygıyı artırır. Çocuğa sarılın, ne zaman geleceğinizi söyleyin (“Öğle yemeğinden sonra seni alacağım”) ve sözünüzü tutun. Sakin kalın: Çocuk sizin kaygınızı kolayca hisseder; kendinizden emin bir tutum ona güven verir. Rutini koruyun: Düzenli uyku ve sabah rutini, günün öngörülebilir olmasını sağlar. Çabayı takdir edin: Okula gittiği her gün için cesaretini övün.
Kaçınmanın tuzağı
Çocuğun ağlaması karşısında onu okula göndermemek o gün herkesi rahatlatır; ancak kaçınma kaygıyı besler ve okula dönüşü her geçen gün zorlaştırır. Bu nedenle bedensel bir hastalık yoksa çocuğun okula devam etmesini desteklemek, gerekirse okulla birlikte kademeli bir uyum planı yapmak önemlidir. Örneğin ilk günlerde kısa süreli kalış, ardından sürenin adım adım uzatılması planlanabilir.
Büyük çocuklarda ve ergenlerde okul kaygısı
Okula gitmek istememe yalnızca küçük çocuklarda görülmez. İlkokulun son yılları ve ergenlikte okul kaygısının arkasında çoğu zaman farklı nedenler yatar: akran zorbalığı, sosyal kaygı, öğrenme güçlükleri, yoğun akademik baskı ya da depresyon. Bu yaştaki gençler sıkıntılarını açıkça anlatmak yerine sabahları bedensel yakınmalar, sık devamsızlık ya da okul saatlerinde evden çıkmama biçiminde gösterebilir. Bu durumda gencin okul yaşamını, arkadaş ilişkilerini ve duygusal durumunu yargılamadan konuşmak ve gerekirse okul rehberlik servisiyle birlikte çalışmak önemlidir.
Psikolog nasıl yardımcı olur?
Kaygı birkaç haftadan uzun sürüyor ve okula devamı engelliyorsa bir çocuk ve ergen psikoloğundan destek almak yararlıdır. Psikolog, çocuğun kaygısını tetikleyen düşünceleri yaşına uygun oyunlar ve çizimlerle anlamaya çalışır. Bilişsel davranışçı terapi ile çocuğa kaygıyı tanıma, nefes ve sakinleşme yolları ve korktuğu durumlarla adım adım yüzleşme becerileri kazandırılır. Anne babaya da kaygıyı farkında olmadan pekiştiren tutumları fark etmeleri ve çocuğun bağımsızlığını desteklemeleri için rehberlik edilir. Okulla iş birliği yapılarak ortak bir plan oluşturulur.