Akran zorbalığı, bir çocuğun ya da gencin, kendini savunmakta zorlandığı bir durumda başka çocuklar tarafından tekrar tekrar ve bilerek incitilmesidir. Zorbalık yalnızca okul bahçesinde değil, sınıfta, okul servisinde ve giderek artan biçimde sosyal medyada da yaşanır. Zorbalığa uğrayan çocuk çoğu zaman bunu ailesine anlatmaz. Kayseri’de çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada akran zorbalığının türlerini, fark edilmesini sağlayacak işaretleri ve psikoloğun nasıl destek olduğunu anlatıyoruz.
Akran zorbalığının türleri
- Fiziksel zorbalık: vurma, itme, eşyalarına zarar verme
- Sözel zorbalık: lakap takma, alay etme, aşağılama, tehdit
- İlişkisel zorbalık: gruptan dışlama, hakkında dedikodu yayma, arkadaşlarını ona karşı kışkırtma
- Siber zorbalık: mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medyada alay etme, fotoğraf paylaşma, gruplardan dışlama
Siber zorbalık özellikle zorlayıcıdır; çünkü çocuğun evine kadar ulaşır, günün her saatinde sürebilir ve paylaşılanlar hızla yayılır.
Zorbalığa uğrayan çocuğu fark etmek
Çocuklar utanç, korku ya da durumu daha kötü hâle getirme kaygısıyla yaşadıklarını çoğu zaman saklar. Şu işaretler dikkat gerektirir: okula gitmek istememe, sabahları karın ve baş ağrısı, açıklanamayan morluklar ya da eşyalarının kaybolması ve zarar görmesi, ders başarısında düşüş, arkadaşlarından söz etmeme, telefon ya da bilgisayar kullandıktan sonra belirgin üzüntü, uyku sorunları, içe kapanma ya da evde ani öfke patlamaları.
Çocuğunuz zorbalığa uğradığını anlatırsa
- Sakin kalın ve onu dinleyin; anlattığı için ona teşekkür edin.
- Yaşadıklarının onun suçu olmadığını açıkça söyleyin.
- “Sen de ona vur” ya da “Görmezden gel geçer” gibi önerilerden kaçının.
- Olayları tarih ve ayrıntılarıyla not edin; siber zorbalıkta ekran görüntülerini saklayın.
- Okul yönetimi ve rehberlik servisiyle iletişime geçin ve birlikte bir plan yapın.
- Çocuğunuzun güvendiği arkadaşlıklarını ve okul dışındaki sosyal ortamlarını destekleyin.
Psikolog nasıl destek olur?
Zorbalık çocuğun özgüvenini sarsar; kaygı, mutsuzluk ve sosyal geri çekilmeye yol açabilir. Çocuk ve ergen psikoloğu öncelikle çocuğun yaşadıklarını güvenli bir ortamda anlatabilmesini sağlar ve utanç ile suçluluk duygularıyla çalışır. Ardından çocuğa zorlayıcı durumlarda kullanabileceği sosyal beceriler ve güvenli tepki yolları kazandırılır: sakin ve kararlı bir dille konuşmak, yardım istemek, güvenli bir yetişkine ve arkadaş grubuna yönelmek gibi. Rol oyunlarıyla bu beceriler seanslarda prova edilir. Uzun süreli zorbalık sonrasında kaygı, depresyon ya da travma belirtileri görülüyorsa daha kapsamlı bir terapi planlanır ve gerekirse çocuk ve ergen psikiyatristine yönlendirme yapılır.
Zorbalık yapan çocuk
Zorbalık yapan çocuklar da desteğe ihtiyaç duyar. Bu davranışın arkasında çoğu zaman öfkeyi yönetememe, empati güçlüğü, evde yaşanan sorunlar ya da kendisinin de bir başka ortamda zorbalığa uğraması gibi nedenler yatar. Psikolog, çocuğun davranışlarının sonuçlarını anlamasına, empati geliştirmesine ve öfkesini sağlıklı yollarla ifade etmesine yardım eder; aileye de tutarlı sınırlar koyma konusunda rehberlik eder.