Bazı sorunlar kısa süreli terapilerle hızla rahatlar; bazıları ise yıllardır tekrarlayan bir örüntü gibi hayatın farklı alanlarında yeniden karşımıza çıkar. Hep benzer ilişkilere düşmek, ne yaparsa yapsın kendini yetersiz hissetmek ya da başkalarını memnun etmek için kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atmak bu örüntülere örnektir. İstanbul’da yetişkin psikoloğu arayanlar için bu sayfada, özellikle bu tür köklü ve tekrarlayan sorunlar için geliştirilmiş şema terapiyi anlatıyoruz.
Şema terapi nedir?
Şema terapi, psikolog Jeffrey Young tarafından bilişsel davranışçı terapi temel alınarak geliştirilmiş, bağlanma ve duygu odaklı yaklaşımları da içine alan bütünleştirici bir terapi yöntemidir. Temel kavramı erken dönem uyumsuz şemalardır: Çocuklukta temel duygusal ihtiyaçlar, örneğin güven, sevgi, kabul ve özerklik, yeterince karşılanmadığında gelişen ve yetişkinlikte de sürdürülen düşünce, duygu ve beden duyumu kalıplarıdır. Bu şemalar bir yandan bizi korumaya çalışırken bir yandan da ilişkilerimizi ve kararlarımızı zorlar.
Sık görülen şemalar
- Terk edilme: Sevilen kişilerin bir gün mutlaka gideceği beklentisi, ilişkilerde yoğun kıskançlık ve kaygı
- Kusurluluk: Derinde bir yerde kusurlu ya da sevilmeye değmez olduğu inancı
- Yüksek standartlar: Hiçbir başarının yeterli gelmemesi, dinlenmeye karşı suçluluk
- Boyun eğicilik: Çatışmadan kaçınmak için kendi isteklerini sürekli bastırmak
- Duygusal yoksunluk: Kimsenin kendisini gerçekten anlamayacağı ve destek olmayacağı hissi
Şema terapi kimler için uygundur?
Şema terapi, kısa süreli terapilerden yeterli fayda göremeyen kişiler için özellikle uygundur. Tekrarlayan ilişki sorunları, uzun süredir devam eden ya da sık tekrarlayan depresyon ve kaygı, yoğun utanç ve suçluluk duyguları, mükemmeliyetçilik ve kişilik özellikleriyle ilişkili güçlükler bu alana girer. Belirtiler ağırsa terapi, bir psikiyatristin yürüttüğü ilaç tedavisiyle birlikte uygulanabilir.
Süreç nasıl işler?
Terapi, ayrıntılı bir değerlendirmeyle başlar: Psikolog kişinin yaşam öyküsünü, ilişkilerini ve bugün yaşadığı güçlükleri dinler; gerektiğinde şema ölçekleri kullanılır. Ardından birlikte bir vaka formülasyonu oluşturulur; yani hangi şemaların hangi durumlarda devreye girdiği haritalanır. Çalışma aşamasında imgeleme çalışmaları ile geçmişteki karşılanmamış ihtiyaçlar ele alınır, sandalye çalışmaları ile içimizdeki eleştirel ses ile sağlıklı yetişkin tarafımız arasında bir diyalog kurulur. Son aşamada öğrenilenler günlük yaşama taşınır ve eski kalıpların yerine yeni davranışlar denenir.
Ne kadar sürer?
Şema terapi, köklü örüntülerle çalıştığı için kısa süreli terapilere göre daha uzun bir süreçtir. Genellikle haftalık seanslarla birkaç ay ile bir yıl ve daha uzun bir süre planlanır. Süre, sorunların ne kadar köklü olduğuna ve kişinin hedeflerine göre değişir. İlerleme belirli aralıklarla psikologla birlikte değerlendirilir.
Değişim nasıl fark edilir?
Şema terapide değişim çoğu zaman küçük işaretlerle başlar. Eskiden yoğun kaygıya yol açan bir durumda daha sakin kalabildiğinizi, kendinizi eleştiren iç sesin biraz daha yumuşadığını ya da hayır demeniz gereken bir anda bunu suçluluk duymadan yapabildiğinizi fark edersiniz. İlişkilerde aynı kalıba düşmeden önce durup farklı bir seçim yapabilmek, terapinin en önemli kazanımlarındandır. Psikolog bu değişimleri sizinle birlikte izler; zor anlarda eski kalıplara geri dönmenin doğal olduğunu ve önemli olanın bunu fark edip yeniden sağlıklı yetişkin tarafınızdan hareket edebilmek olduğunu hatırlatır.