Hafif bir baş ağrısında aklına beyin tümörü gelen, bir benin rengine her gün bakan, sonuçları normal çıksa da yeni tetkikler isteyen ya da tersine korktuğu için doktora hiç gidemeyen biri… Sağlık kaygısı, yaşanan bedensel duyumların ciddi bir hastalık belirtisi olduğuna dair yoğun ve süregen bir endişedir. Bu kaygı kişiyi hem ruhsal hem de bedensel olarak yorar ve yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürür. Eskişehir’de yetişkin psikiyatristi arayanlar için bu sayfada sağlık kaygısının belirtilerini, döngüsünü ve tedavisini anlatıyoruz.
Sağlık kaygısı nedir?
Hastalık kaygısı bozukluğu olarak da bilinen bu durumda kişi, ciddi bir hastalığı olduğu ya da yakalanacağı düşüncesiyle en az altı aydır yoğun biçimde meşguldür. Bedensel belirtiler ya hiç yoktur ya da çok hafiftir; ancak kişi bunları ağır bir hastalığın işareti olarak yorumlar. Normal tetkik sonuçları ve hekimin güvence vermesi kaygıyı ancak kısa süreliğine azaltır. Belirgin ve sıkıntı veren bedensel belirtilerin ön planda olduğu durumlar ise somatik belirti bozukluğu olarak ayrıca değerlendirilir.
Belirtiler
- Bedensel duyumları sürekli kontrol etme: nabız, ben, lenf bezleri gibi
- İnternette sık sık hastalık belirtileri araştırma
- Tekrar tekrar doktora gitme ya da tersine korkudan hiç gidememe
- Yakınlardan sürekli güvence isteme
- Hastalıkla ilgili haber ve konuşmalardan yoğun etkilenme
- Kaygı nedeniyle iş ve sosyal yaşamın aksaması
Sağlık kaygısının döngüsü
Sağlık kaygısı kendini besleyen bir döngüyle sürer. Kişi bedeninde bir duyum fark eder, bunu tehlikeli bir hastalık olarak yorumlar ve kaygılanır. Kaygının kendisi çarpıntı, baş dönmesi ve kas gerginliği gibi yeni bedensel belirtilere yol açar; bu da hastalık düşüncesini güçlendirir. Kontrol etme, internette araştırma ve güvence isteme kısa süreli rahatlama sağlar, ancak dikkati bedene daha çok yönlendirerek döngünün sürmesine neden olur.
Değerlendirme
Psikiyatrik değerlendirmede kişinin yakınmaları, yaptırdığı tetkikler, kaygının yaşamına etkisi ve eşlik eden durumlar ayrıntılı olarak ele alınır. Sağlık kaygısı; yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk, depresyon ve obsesif kompulsif bozuklukla sık birlikte görülür. Bedensel bir hastalığın uygun biçimde araştırılmış olması önemlidir; ancak sonuçlar normal olduğu hâlde sürekli yeni tetkik yapılması kaygıyı azaltmaz.
Tedavi seçenekleri
Sağlık kaygısının tedavisinde en güçlü kanıta sahip yöntem bilişsel davranışçı terapidir. Terapide bedensel duyumların felaketleştirici yorumları sorgulanır, kontrol etme ve güvence arama davranışları adım adım azaltılır ve kişi belirsizliğe tahammül etmeyi öğrenir. Kaygı yoğunsa ya da depresyon eşlik ediyorsa psikiyatrist, kaygıyı azaltan antidepresan ilaçları da önerebilir. Düzenli aralıklarla tek bir hekimle izlemin sürdürülmesi, gereksiz tetkik ve farklı hekim arayışını önler.
Kendinize yardım etmek için
- İnternette belirti araştırmayı bilinçli olarak sınırlayın.
- Bedeninizi kontrol etme sıklığını not edin ve adım adım azaltın.
- Yakınlarınızdan güvence isteme yerine kaygınızı kısa süre beklemeyi deneyin.
- Düzenli fiziksel etkinlik bedeninize güveninizi artırır.
Yakınlar nasıl davranmalı?
Sağlık kaygısı yaşayan bir yakına sürekli güvence vermek kısa süre rahatlatsa da kaygı döngüsünü besler. Bunun yerine kaygısını küçümsemeden anladığınızı belirtmek, ancak aynı soruları tekrar tekrar yanıtlamak yerine kaygıyla baş etme becerilerini kullanmasını teşvik etmek daha yararlıdır. Yakınınızın tedaviye başvurmasını desteklemek ve terapi sürecinde öğrendiği yöntemleri uygulamasına alan tanımak, iyileşmeyi hızlandırır.