Stres hayatın kaçınılmaz bir parçasıdır. Doğru miktarda stres bizi harekete geçirir, odaklanmamızı sağlar ve zorluklarla baş etmemize yardım eder. Ancak stres uzun süre devam ettiğinde ve baş etme kaynaklarımızı aştığında bedenimizi, ruh hâlimizi, ilişkilerimizi ve iş yaşamımızı yıpratmaya başlar. Antalya’da yetişkin psikoloğu arayanlar için bu sayfada stresin belirtilerini, stresle baş etme yöntemlerini ve psikoloğun bu süreçte nasıl destek olduğunu anlatıyoruz.
Süregen stresin belirtileri
- Bedensel: Baş ağrısı, kas gerginliği, mide şikâyetleri, sık hastalanma, yorgunluk, uyku bozuklukları
- Duygusal: Sinirlilik, sabırsızlık, gerginlik, bunalmışlık, kaygı ve mutsuzluk
- Düşünsel: Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, karar vermekte güçlük, sürekli endişe
- Davranışsal: Sosyal ortamlardan çekilme, işleri erteleme, aşırı ya da çok az yemek yeme, alkol ve sigara kullanımında artış
Stresi ne belirler?
Stres, yalnızca yaşadığımız olaylarla değil, o olayları nasıl değerlendirdiğimizle de ilgilidir. Bir durumu tehdit olarak görüp onunla baş etme kaynaklarımızın yetersiz olduğunu düşündüğümüzde stres tepkisi güçlenir. Bu nedenle aynı iş yükü bir kişi için motive edici, diğeri için bunaltıcı olabilir. Mükemmeliyetçilik, hayır diyememe, belirsizliğe tahammülsüzlük ve her şeyi kontrol etme isteği stresi artıran düşünce ve davranış kalıplarıdır. Sosyal destek, düzenli dinlenme ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ise stresin etkilerine karşı koruyucudur.
Psikolog nasıl destek olur?
Stres yönetimi çalışmasında psikolog önce stresin sizin yaşamınızda nereden kaynaklandığını ve nasıl sürdüğünü birlikte anlamanıza yardım eder. Bilişsel davranışçı terapi ile stresi büyüten düşünce kalıpları, örneğin “Her şeyi ben yapmazsam olmaz” ya da “Hata yaparsam her şey mahvolur” gibi düşünceler fark edilir ve daha gerçekçi alternatiflerle değiştirilir. Problem çözme becerileri ile değiştirilebilecek durumlar için somut adımlar planlanır; değiştirilemeyecek durumlar içinse kabul ve esneklik geliştirmeye odaklanılır. Gevşeme egzersizleri ve farkındalık temelli yöntemler, bedenin stres tepkisini yatıştırmayı öğretir. Sınır koyma ve iletişim becerileri de çalışmanın önemli bir parçasıdır.
Stresle baş etmek için uygulanabilir yöntemler
- Nefes: Dört saniye burundan nefes alıp altı saniyede ağızdan vermek, birkaç dakika içinde bedenin gerginliğini azaltır.
- Kademeli kas gevşetme: Vücuttaki kas gruplarını sırayla birkaç saniye germek ve sonra gevşetmek, gerginlik ile rahatlama arasındaki farkı fark etmeyi sağlar.
- Önceliklendirme: Yapılacak işleri önem ve aciliyetine göre sıralamak, her şeyin aynı anda yapılması gerektiği hissini azaltır.
- Hareket: Haftada birkaç gün yapılan tempolu yürüyüş, stres hormonlarının düzeyini düşürür ve uykuyu iyileştirir.
- Bağlantı: Güvendiğiniz insanlarla vakit geçirmek ve duygularınızı paylaşmak, stresin en güçlü panzehirlerinden biridir.
- Ekran molası: Gün içinde haberlerden ve iş mesajlarından uzak kalınan zamanlar belirlemek zihni dinlendirir.
Ne zaman destek almalı?
Stres uykunuzu, iş performansınızı ve ilişkilerinizi belirgin biçimde etkiliyorsa, kendinizi sürekli tükenmiş hissediyorsanız ya da stresle baş etmek için alkol ve diğer maddelere yöneldiyseniz bir psikologdan destek almanın zamanı gelmiştir. Süregen stres zamanla depresyon ve kaygı bozukluklarına dönüşebilir; bu durumda psikiyatrik değerlendirme de tedavi planına eklenir.