Ebeveyn olmak, hayatın en anlamlı ama aynı zamanda en zorlayıcı rollerinden biridir. Söz dinlemeyen bir çocuk, her akşam süren ödev kavgaları, uyku saatindeki direnç ya da bir ergenle kurulamayan iletişim, anne babaları çaresiz ve yorgun hissettirebilir. Ebeveyn danışmanlığı, bu zorluklarla baş etmek için anne babalara bilgi, beceri ve destek sağlayan bir yaklaşımdır. Antalya’da çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada ebeveyn danışmanlığının ne olduğunu ve hangi konularda yardımcı olduğunu anlatıyoruz.
Ebeveyn danışmanlığı nedir?
Ebeveyn danışmanlığında psikolog doğrudan çocukla değil, anne babayla çalışır. Amaç çocuğun gelişim dönemine özgü ihtiyaçlarını anlamak, onun davranışlarının arkasındaki duyguları görebilmek ve ev ortamında uygulanabilecek etkili yöntemler geliştirmektir. Çocuk haftada bir saat terapiye gelirken haftanın geri kalanını ailesiyle geçirir; bu nedenle ebeveynde yaşanan küçük değişiklikler bile çocuğun davranışlarında büyük farklar yaratabilir. Ebeveyn danışmanlığı tek başına yapılabileceği gibi çocuğun terapisine eşlik eden bir çalışma olarak da yürütülebilir.
Hangi konularda yardımcı olur?
- Öfke nöbetleri, inatlaşma ve kurallara uymama
- Uyku, yemek ve tuvalet alışkanlıklarıyla ilgili sorunlar
- Ödev ve ders çalışma konusunda yaşanan çatışmalar
- Ekran kullanımının sınırlandırılması
- Kardeşler arası kıskançlık ve kavgalar
- Ergenle iletişim kurmakta güçlük
- Boşanma, taşınma ya da yeni bir kardeş gibi aile değişikliklerine uyum
- Anne ve babanın farklı ebeveynlik tutumları
Etkili ebeveynliğin temel ilkeleri
Tutarlılık: Kuralların ve sonuçların her gün, her iki ebeveyn tarafından aynı şekilde uygulanması çocuğa güven verir. Olumlu davranışı fark etmek: Çocuklar çoğu zaman yalnızca yanlış yaptıklarında ilgi görür. İyi davranışı hemen ve somut olarak takdir etmek, o davranışın tekrarlanmasını sağlar. Net ve kısa talimatlar: “Odanı topla” yerine “Oyuncaklarını kutuya koy” gibi açık ve tek adımlık talimatlar daha iyi sonuç verir. Duyguyu kabul etmek, davranışa sınır koymak: “Çok kızdığını görüyorum, ama kardeşine vurmana izin veremem” gibi cümleler çocuğun duygusunu tanırken davranışa da sınır çizer. Birlikte nitelikli zaman: Her gün kısa da olsa ekransız ve çocuğun seçtiği bir etkinliğe ayrılan zaman, ebeveyn-çocuk ilişkisini güçlendirir.
Ceza yerine ne yapılabilir?
Bağırma, tehdit ve fiziksel ceza kısa vadede davranışı durdursa da uzun vadede çocuğun kaygısını, öfkesini ve ebeveynle arasındaki mesafeyi artırır. Bunun yerine davranışla doğrudan ilişkili ve önceden belirlenmiş doğal sonuçlar kullanılabilir: oyuncaklarını toplamayan çocuğun o oyuncakla ertesi gün oynayamaması gibi. Küçük çocuklarda kısa bir “sakinleşme molası” da işe yarar. Önemli olan, sonucun sakin bir ses tonuyla ve tutarlı biçimde uygulanmasıdır.
Ebeveynin kendine bakımı
Yorgun, stresli ve kendini yalnız hisseden bir anne ya da baba için sabırlı ve tutarlı olmak çok daha zordur. Ebeveyn danışmanlığında anne babanın kendi duygularını fark etmesine, stresle baş etmesine ve gerektiğinde destek istemesine de yer verilir. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmak bencillik değil, çocuğa daha iyi eşlik edebilmenin bir koşuludur. Ebeveynde belirgin bir depresyon ya da kaygı varsa onun için ayrıca destek alınması önerilir.