Yetişkin psikoloğu, 18 yaş üstündeki kişilere psikoterapi ve psikolojik değerlendirme hizmeti veren uzmandır. Kaygı, düşük ruh hali, ilişki sorunları ya da yoğun stres gibi konularda destek arayan pek çok kişi için ilk adım bir psikologla görüşmektir. Ankara’da yetişkin psikoloğu arayanlar için bu sayfada, kanıta dayalı terapiler arasında en çok araştırılmış yöntem olan bilişsel davranışçı terapiyi ve terapi sürecinin nasıl işlediğini anlatıyoruz.
Bilişsel davranışçı terapi nedir?
Bilişsel davranışçı terapi (BDT), düşüncelerimizin, duygularımızın ve davranışlarımızın birbirini nasıl etkilediğini ele alan, yapılandırılmış ve hedef odaklı bir terapi yöntemidir. Temel fikir şudur: Bizi üzen çoğu zaman olayın kendisi değil, o olayı nasıl yorumladığımızdır. Örneğin bir arkadaşınız mesajınıza geç yanıt verdiğinde “Beni önemsemiyor” diye düşünürseniz kırgınlık hissedersiniz; “Muhtemelen işi yoğun” diye düşünürseniz aynı olay sizi pek etkilemez. BDT, bu otomatik düşünceleri fark etmenize, gerçekçi olup olmadıklarını sınamanıza ve daha dengeli alternatifler geliştirmenize yardım eder.
BDT hangi sorunlarda etkilidir?
Bilişsel davranışçı terapinin etkinliği pek çok rahatsızlıkta bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir:
- Depresyon ve süregen düşük ruh hali
- Yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk ve sosyal kaygı
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Uykusuzluk
- Sağlık kaygısı ve özgül fobiler
- Stres, öfke ve mükemmeliyetçilik
Belirtiler ağırsa ya da günlük işlevselliği belirgin biçimde bozuyorsa BDT, bir psikiyatristin yürüttüğü ilaç tedavisiyle birlikte uygulanır. Bu birliktelik pek çok rahatsızlıkta tek başına her iki yöntemden daha iyi sonuç verir.
Terapi süreci nasıl ilerler?
İlk bir iki görüşmede psikolog sizi dinler, yaşadığınız sorunları ve bunların günlük yaşamınıza etkisini anlamaya çalışır. Ardından birlikte somut hedefler belirlenir; örneğin “panik atak korkusuyla kaçındığım toplu taşımayı yeniden kullanmak” ya da “haftada en az üç gün sabah aynı saatte kalkmak” gibi. BDT genellikle haftada bir yapılan 12 ila 20 seanslık bir süreçtir; her seans 45 ila 50 dakika sürer.
BDT’nin ayırt edici yanı, seanslar arasında yapılan çalışmalardır. Düşünce kayıtları tutmak, kaçındığınız durumlarla adım adım yüzleşmek ya da gün içinde size iyi gelen etkinlikleri planlamak bu çalışmalara örnektir. Bu sayede terapide öğrendiğiniz beceriler gündelik yaşamınıza taşınır ve terapi bittikten sonra da kendi kendinize uygulayabileceğiniz bir araç hâline gelir.
Bir seansta neler olur?
Seans genellikle geçen haftanın kısa bir değerlendirmesiyle başlar ve o günün gündemi birlikte belirlenir. Ardından üzerinde çalışılan sorun ele alınır: zorlayıcı bir durum, o anda akla gelen düşünceler, hissedilen duygular ve yapılan davranışlar ayrıntılı olarak incelenir. Seans, bir sonraki haftaya kadar denenecek küçük bir çalışmanın planlanmasıyla sona erer. Bu düzenli yapı, terapinin dağılmadan hedefe doğru ilerlemesini sağlar.
Doğru psikoloğu seçerken
Psikoloğun klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora eğitimi almış olması ve uyguladığı terapi yönteminde ayrıca eğitim görmüş olması önemlidir. İlk görüşmelerde kendinizi rahat ve anlaşılmış hissetmeniz de terapinin başarısını etkileyen en güçlü etkenlerden biridir. Psikoloğunuza terapinin yaklaşık süresini, hangi yöntemi uygulayacağını ve ilerlemenin nasıl değerlendirileceğini sormaktan çekinmeyin.
Terapiden en iyi verimi almak için
Terapinin başarısında psikoloğun deneyimi kadar sizin katılımınız da belirleyicidir. Seanslara düzenli gelmek, seanslar arasındaki küçük çalışmaları ertelemeden yapmak ve zorlandığınız noktaları açıkça söylemek süreci hızlandırır. Bir seansta konuşulanlar size uygun gelmediyse ya da bir yöntem işe yaramıyorsa bunu psikoloğunuza belirtin; terapi birlikte şekillendirilen bir süreçtir. Değişimin her zaman düz bir çizgide ilerlemediğini, iyi ve zor haftaların birbirini izleyebileceğini bilmek de motivasyonunuzu korumanıza yardım eder. Terapinin sonuna yaklaşırken geri dönüş belirtilerini fark etme ve öğrendiğiniz becerileri kendi başınıza sürdürme planı yapılır.