Çocuklar duygularını yetişkinler gibi kelimelerle anlatamaz; korkularını, öfkelerini ve endişelerini oyunla, resimle ve davranışlarıyla gösterirler. Çocuk ve ergen psikoloğu, bu dili anlayan ve çocuğun iç dünyasına oyun aracılığıyla ulaşan uzmandır. Ankara’da çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada psikoloğun hangi durumlarda yardımcı olduğunu, oyun terapisinin nasıl işlediğini ve ailenin bu süreçteki rolünü anlatıyoruz.
Çocuk ve ergen psikoloğu ne yapar?
Çocuk ve ergen psikoloğu; çocuğun duygusal, sosyal ve davranışsal gelişimini değerlendirir ve terapi yoluyla destekler. İlaç yazmaz; bu nedenle tanı ve ilaç gerektiren durumlarda çocuk ve ergen psikiyatristiyle birlikte çalışır. En sık destek verdiği konular şunlardır:
- Kardeş doğumu, taşınma, okul değişikliği gibi yaşam değişikliklerine uyum güçlüğü
- Gece korkuları, karanlık ya da yalnız kalma korkusu, ayrılık kaygısı
- Öfke patlamaları, kurallara uymakta zorlanma, inatlaşma
- Utangaçlık, arkadaş edinememe, sosyal ortamlarda geri çekilme
- Boşanma, yas ya da aile içi gerginliklerin çocuğa yansıması
- Ergenlikte özgüven sorunları, aileyle çatışma ve duygusal dalgalanmalar
Oyun terapisi nasıl işler?
Oyun, çocuğun doğal ifade biçimidir. Oyun terapisinde çocuk, özenle seçilmiş oyuncakların bulunduğu güvenli bir odada oynar; psikolog ise oyunu yönlendirmek yerine çocuğu dikkatle izler ve oyunda ortaya çıkan temalara eşlik eder. Örneğin bebek evinde sürekli kavga eden figürler kuran bir çocuk, evdeki gerginliği bu yolla dile getiriyor olabilir. Psikolog bu temaları çocuğun anlayacağı bir dille yansıtarak onun duygularını tanımasına, adlandırmasına ve daha sağlıklı yollarla ifade etmesine yardım eder.
Oyun terapisi genellikle 3 ile 12 yaş arasındaki çocuklarda kullanılır. Seanslar çoğunlukla haftada bir yapılır ve 45 ila 50 dakika sürer. İlk değişiklikler birkaç hafta içinde görülebilir; ancak kalıcı sonuç için sürecin bir süre devam etmesi gerekir. Daha büyük çocuklarda ve ergenlerde ise oyunun yerini çizim, hikâye yazma ya da yaşına uygun bilişsel davranışçı terapi teknikleri alır.
Aile çalışması neden bu kadar önemli?
Çocuk haftada bir saat terapi odasında, kalan zamanını ise ailesiyle geçirir. Bu yüzden çocuk psikolojisinde ailenin sürece katılımı, terapinin kendisi kadar önemlidir. Psikolog belirli aralıklarla anne babayla ayrı görüşmeler yapar; çocuğun davranışlarının arkasındaki ihtiyaçları açıklar ve evde uygulanabilecek somut öneriler verir. Tutarlı kurallar koymak, olumlu davranışı fark edip övmek, çocuğun duygusunu küçümsemeden dinlemek ve her gün kısa da olsa çocuğa ayrılmış oyun zamanı oluşturmak bu önerilerin başında gelir. Anne ve babanın aynı tutumu sergilemesi, çocuğun güven duygusunu belirgin biçimde güçlendirir.
Değerlendirme ve test süreci
İlk görüşmede psikolog aileden çocuğun gelişim öyküsünü, okul durumunu ve sorunun ne zaman başladığını dinler. Gerektiğinde çocuğun gelişim düzeyini, dikkatini ya da duygusal durumunu anlamak için yaşına uygun testler uygulanır; resim çizdirme ve cümle tamamlama gibi projektif yöntemler de çocuğun iç dünyası hakkında ipuçları verir. Değerlendirme sonunda aileyle birlikte hedefler belirlenir ve terapi planı oluşturulur. Belirtiler bir ruhsal rahatsızlığa işaret ediyorsa çocuk ve ergen psikiyatristine yönlendirme yapılır.
Ne zaman bir psikoloğa başvurmalı?
Her çocuk zaman zaman huysuzlanır, korkar ya da kardeşini kıskanır. Bu davranışlar birkaç haftadan uzun sürüyorsa, çocuğun okul, arkadaşlık ya da aile yaşamını zorlaştırıyorsa ya da sizi kaygılandıracak ölçüde yoğunsa bir uzmandan destek almanın zamanı gelmiştir. Erken başlanan destek, sorunların kökleşmesini önler ve çocuğun yaşamın zorluklarıyla baş etme becerilerini güçlendirir.
Ergenlerle çalışırken
Ergenlik, kimliğin şekillendiği ve aileden bağımsızlaşma isteğinin arttığı bir dönemdir. Bu yüzden ergenlerle yapılan çalışmada güven ilişkisi her şeyden önce gelir. Psikolog, gencin anlattıklarının gizli kalacağını, yalnızca hayatının tehlikede olduğu durumlarda aileyle paylaşılacağını en baştan açıkça belirtir. Seanslar oyun yerine sohbet, yazı ve gencin ilgi alanlarıyla bağlantılı etkinliklerle ilerler. Aileyle yapılan görüşmelerde ise gencin özerklik ihtiyacına saygı göstermenin, ona dinlendiğini hissettirmenin ve kurallarda tutarlı kalmanın yolları konuşulur. Çoğu ergen, ilk birkaç görüşmeden sonra kendisinin yargılanmadığını fark ettiğinde sürece çok daha istekli katılır.