Ruhsal sorunlar çoğu zaman bir anda değil, yavaş yavaş belirir. Önce uyku bozulur, sonra iştah değişir, ardından işe ya da derse odaklanmak zorlaşır. Ankara’da psikiyatri ya da psikolog desteği arayan birçok kişi, bu değişikliklerin bir rahatsızlığın işareti olup olmadığından emin olamadığı için başvurmayı erteler. Oysa erken başlanan tedavi hem daha kısa sürer hem de daha kalıcı sonuç verir. Bu sayfada hangi durumda kime başvurmanız gerektiğini, sık görülen rahatsızlıkların nasıl tedavi edildiğini ve tedavi sürecinin adım adım nasıl ilerlediğini bulacaksınız.
Ankara’da psikiyatriste hangi durumlarda başvurulur?
Herkes zaman zaman üzgün, gergin ya da yorgun hisseder. Bu duygular iki haftadan uzun sürüyor, şiddetleniyor ya da günlük yaşamınızı aksatmaya başlıyorsa bir psikiyatri uzmanının değerlendirmesi gerekir. Aşağıdaki belirtilerden biri ya da birkaçı sizde varsa randevu almayı ertelemeyin:
- Neredeyse her gün süren mutsuzluk, isteksizlik ve eskiden keyif aldığınız şeylere karşı ilgisizlik
- Kontrol edemediğiniz endişeler, çarpıntı, nefes darlığı ya da ani gelen panik atakları
- Zihninizden atamadığınız düşünceler ve bunları yatıştırmak için tekrarladığınız davranışlar
- Haftalardır süren uykusuzluk ya da tersine, günün büyük bölümünü uyuyarak geçirme
- Dikkatinizi toplayamamak, sık unutkanlık ve işlerinizi bitirememek
- Olağandışı bir enerji artışı, az uyuyup çok konuşma, plansız harcama gibi dönemler
- Alkol ya da madde kullanımının kontrolden çıkması
Bu belirtilerin bedensel bir hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmek de psikiyatristin görevidir. Örneğin tiroit bozuklukları, vitamin eksiklikleri ya da bazı ilaçlar depresyon ve kaygıya benzer tablolar oluşturabilir; bu nedenle gerektiğinde kan tahlilleri istenir.
Psikiyatrist mi, psikolog mu? Doğru uzmanı seçmek
Psikiyatrist bir hekimdir: tanı koyar, gerekirse ilaç başlatır ve tedavinin etkisini izler. Psikolog ise psikoterapi ve psikolojik değerlendirme yapar, ilaç yazmaz. Belirtileriniz ağır, uzun süreli ya da günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa ilk adım olarak psikiyatrist değerlendirmesi uygundur. Daha çok ilişki sorunları, stresle baş etme, yas ya da özgüven gibi konularda destek arıyorsanız psikologla başlamak da doğru bir seçimdir. Pek çok rahatsızlıkta iki uzman birlikte çalışır: psikiyatrist ilaç tedavisini yönetirken psikolog haftalık terapi seanslarıyla süreci destekler.
Sık görülen rahatsızlıklar ve tedavi yaklaşımları
Depresyon
Depresyonda süregen mutsuzluğa yorgunluk, değersizlik düşünceleri, uyku ve iştah değişiklikleri eşlik eder. Hafif depresyonda psikoterapi tek başına yeterli olabilir; orta ve ağır depresyonda antidepresan ilaçlar ile terapinin birlikte kullanılması en iyi sonucu verir. İlaçların etkisi genellikle iki ila dört hafta içinde başlar ve düzelme sağlandıktan sonra da bir süre devam edilir.
Kaygı bozuklukları ve panik atak
Yaygın kaygı bozukluğunda kişi pek çok konuda durmaksızın endişelenir; panik bozuklukta ise birkaç dakikada zirveye ulaşan yoğun korku atakları görülür. Bilişsel davranışçı terapi, kaygıyı besleyen düşünce kalıplarını değiştirmeyi ve kaçınma davranışlarını azaltmayı hedefler. Gerektiğinde uzun süreli kullanımda bağımlılık yapmayan ilaçlar tedaviye eklenir.
Obsesif kompulsif bozukluk
Kirlenme, zarar verme ya da düzen ile ilgili istenmeyen düşünceler ve bunları bastırmak için yapılan yıkama, kontrol etme, sayma gibi davranışlar OKB’nin temelidir. Maruz bırakma ve tepki önleme terapisi ile uygun ilaç tedavisi, belirtileri belirgin biçimde azaltır.
Bipolar bozukluk
Bipolar bozuklukta depresyon dönemleri ile coşkulu, enerjik ve dürtüsel dönemler birbirini izler. Duygudurum dengeleyici ilaçlar ve düzenli takip, yeni atakları önlemenin anahtarıdır. Uyku düzenine dikkat etmek ve ilaçları hekime danışmadan bırakmamak çok önemlidir.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
DEHB çocuklukta başlar ve birçok kişide yetişkinlikte de sürer. Yetişkinlerde daha çok dağınıklık, işleri erteleme, unutkanlık ve sabırsızlık şeklinde görülür. Doğru tanı konduktan sonra ilaç tedavisi ve günlük yaşamı düzenlemeye yönelik beceri çalışmaları iş ve ilişki yaşamında belirgin rahatlama sağlar.
Uyku bozuklukları
Uykusuzluk çoğu zaman tek başına değil, kaygı ya da depresyonla birlikte ortaya çıkar. Bu yüzden yalnızca uyku ilacıyla değil, altta yatan nedenle birlikte ele alınmalıdır. Uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapi, ilaçsız ve kalıcı bir seçenektir.
İlk görüşmede neler olur?
İlk görüşme genellikle 45 ila 60 dakika sürer. Uzman, yakınmalarınızın ne zaman başladığını, nasıl seyrettiğini ve iş, aile ya da okul yaşamınızı nasıl etkilediğini sorar. Geçirdiğiniz hastalıklar, kullandığınız ilaçlar, ailede ruhsal rahatsızlık öyküsü, uyku ve beslenme düzeniniz de konuşulur. Gerekirse ölçekler doldurulur ya da tahlil istenir. Görüşmenin sonunda olası tanı, tedavi seçenekleri ve takip sıklığı birlikte planlanır. Görüşmeye gelmeden önce belirtilerinizi ve kullandığınız ilaçları kısaca not etmeniz, sürenin verimli geçmesini sağlar.
Tedavi süreci: ilaç, psikoterapi ve düzenli takip
Psikiyatrik tedavi tek bir görüşmeyle bitmez; belirli aralıklarla yapılan kontrollerle ilerler. İlaç başlandıysa ilk haftalarda etki ve yan etkiler değerlendirilir, doz buna göre ayarlanır. Psikoterapi çoğunlukla haftada bir seans olarak planlanır ve belirtilerin azalmasına göre seyrekleştirilir. Düzelme sağlandıktan sonra ilaçların bir süre daha kullanılması, rahatsızlığın geri dönme olasılığını azaltır. İlaçları birden bırakmak hem yoksunluk benzeri belirtilere hem de nüksetmeye yol açabilir; azaltma her zaman hekimle birlikte planlanmalıdır.
Çocuk, ergen ve yetişkinler için ayrı uzmanlık alanları
Ankara’da psikiyatri hizmeti ararken önce kimin için destek aradığınızı netleştirmek işinizi kolaylaştırır. Çocuklar ve gençler için çocuk ve ergen psikiyatristi ile çocuk ve ergen psikoloğu, 18 yaş üstü için yetişkin psikiyatristi ile yetişkin psikoloğu çalışır. Çocukluk döneminde değerlendirme aileyle birlikte yapılır ve gelişim basamakları göz önünde bulundurulur; yetişkinlerde ise iş yaşamı, ilişkiler ve bedensel sağlık birlikte ele alınır. Aşağıdaki sayfalarda her alanı ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Yüz yüze mi, online mı?
İlk değerlendirmenin yüz yüze yapılması, özellikle ağır belirtilerde ve çocuklarda daha sağlıklıdır. Tanı konup tedavi planlandıktan sonra takip görüşmeleri ve psikoterapi seansları online olarak da sürdürülebilir. Online görüşmede sessiz, kesintisiz bir ortam ve güvenli bir bağlantı tercih edilmelidir.