Karanlıktan, canavarlardan, yalnız uyumaktan, köpeklerden ya da gök gürültüsünden korkmak… Korkular çocukluğun doğal bir parçasıdır ve çoğu zaman çocuğun gelişimiyle birlikte kendiliğinden geçer. Ancak bazı korkular çocuğun ve ailenin günlük yaşamını belirgin biçimde kısıtlayacak kadar yoğunlaşabilir. Trabzon’da çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada çocukluk korkularının yaşa göre değişimini, ne zaman destek gerektiğini ve psikoloğun nasıl yardımcı olduğunu anlatıyoruz.
Yaşa göre normal korkular
Bebeklik ve ilk yıllar: Yüksek sesler, yabancılar ve anneden ayrılma. Okul öncesi dönem: Karanlık, canavarlar ve hayali yaratıklar, hayvanlar, yalnız kalma, kötü rüyalar. Bu dönemde hayal gücü çok canlı olduğu için gerçek ile hayali ayırt etmek zordur. İlkokul dönemi: Hırsızlar, yaralanma, hastalık, ölüm, doğal olaylar ve okul başarısı. Ergenlik: Sosyal kabul, görünüş, başarısızlık ve gelecek kaygıları. Bu korkular çoğu çocukta belirli bir dönem yoğunlaşır ve ardından azalır.
Ne zaman sorun olur?
Bir korku şu durumlarda uzman desteği gerektirebilir:
- Çocuğun yaşına göre beklenenden çok daha yoğun ve uzun süreliyse
- Çocuk korktuğu durumdan kaçınmak için sürekli ağlıyor, öfkeleniyor ya da direniyorsa
- Uyku, okula gitme, sosyal etkinliklere katılma gibi günlük işleri engelliyorsa
- Aile tüm düzenini çocuğun korkusuna göre değiştirmek zorunda kalıyorsa
- Karın ağrısı, bulantı gibi bedensel yakınmalar eşlik ediyorsa
Belirli bir nesne ya da duruma karşı yoğun ve kalıcı korkuya özgül fobi denir. Örneğin köpek korkusu nedeniyle parka hiç gidemeyen ya da iğne korkusu nedeniyle sağlık kontrollerine götürülemeyen çocuklarda bu durum söz konusu olabilir.
Ailelerin farkında olmadan yaptıkları
Anne babalar çocuklarını korumak için çoğu zaman korkulan durumdan uzak tutmaya çalışır. Ancak sürekli kaçınmak, çocuğun korktuğu şeyin gerçekten tehlikeli olduğuna inanmasını pekiştirir ve korkuyu büyütür. Korkuyla alay etmek ya da çocuğu korktuğu şeyle zorla karşı karşıya bırakmak da korkuyu artırır ve çocuğun güvenini sarsar. En yararlı tutum, çocuğun korkusunu ciddiye alıp anlayış göstermek ve onu korkusuyla küçük, yönetilebilir adımlarla yüzleşmeye cesaretlendirmektir.
Psikolog nasıl yardımcı olur?
Çocuk ve ergen psikoloğu önce korkunun ne zaman başladığını, nasıl sürdüğünü ve çocuğun yaşamını nasıl etkilediğini değerlendirir. Çocukluk korkularında en etkili yöntemlerden biri kademeli maruz bırakmadır: Çocukla birlikte en az korkutucudan en çok korkutucuya doğru sıralanmış küçük adımlardan oluşan bir “korku merdiveni” hazırlanır. Örneğin köpekten korkan bir çocuk önce köpek resimlerine bakar, sonra uzaktan bir köpeği izler, ardından sahibinin kucağındaki küçük bir köpeğe yaklaşır. Her adım başarıyla tamamlandığında çocuk takdir edilir. Küçük çocuklarda bu çalışma oyun, hikâye ve resimlerle desteklenir; çocuğa nefes ve sakinleşme yolları da öğretilir. Anne babaya ise evde çocuğun cesaretini destekleyecek yöntemler gösterilir.
Gece korkuları ve kâbuslar
Kâbuslar çocuğun uyanıp hatırladığı korkutucu rüyalardır; çocuk sakinleştirilmeye ihtiyaç duyar. Gece terörü ise genellikle uykunun ilk saatlerinde görülür; çocuk çığlık atar, gözleri açık olsa da tam uyanık değildir ve sabah olanları hatırlamaz. Gece terörü çoğunlukla zararsızdır ve yaşla geçer; bu sırada çocuğu uyandırmaya çalışmak yerine güvenliğini sağlamak yeterlidir. Düzenli uyku saatleri ve sakin bir yatma rutini her ikisinin de sıklığını azaltır.