Sevdiğimiz birini kaybetmek, yaşamın en derin acılarından biridir. Yas; özlem, üzüntü, öfke, suçluluk ve bazen de rahatlama gibi birbirine karışan duygularla dolu, herkesin kendi hızında yaşadığı bir süreçtir. Çoğu kişi zamanla ve yakınlarının desteğiyle kaybın acısını taşınabilir hâle getirir; bazıları içinse yas, hayatın durduğu bir noktaya dönüşebilir. Trabzon’da psikiyatri ya da psikolog desteği arayanlar için bu sayfada yasın doğal seyrini, ne zaman destek gerektiğini ve tedavi yollarını anlatıyoruz.
Yas doğal bir süreçtir
Yas bir hastalık değil, sevginin ve bağın doğal bir sonucudur. Kayıptan sonraki ilk haftalarda şok, inanamama, yoğun özlem, ağlama nöbetleri, uykusuzluk, iştahsızlık ve dikkat güçlüğü sık görülür. Kişi kaybettiği kişiyi kalabalıkta gördüğünü sanabilir, sesini duyar gibi olabilir; bunlar da yasın doğal parçalarıdır. Zamanla acı dalgalar hâlinde gelmeye başlar; özel günler, yıl dönümleri ve anıları hatırlatan durumlar bu dalgaları yeniden güçlendirebilir. Yasın belirli bir takvimi ya da “doğru” bir yaşanma biçimi yoktur.
Yasın farklı yüzleri
Yas yalnızca bir yakının ölümüyle yaşanmaz. Boşanma ya da ayrılık, iş kaybı, sağlığın kaybı, bir evcil hayvanın ölümü, gebelik kaybı ya da göç gibi önemli kayıplar da yas tepkilerine yol açar. Bazı kayıplar toplum tarafından yeterince tanınmadığı için kişi acısını paylaşmakta zorlanabilir; bu da yas sürecini daha yalnız ve ağır hâle getirir. Ani ve beklenmedik ölümler, intiharla gelen kayıplar ve bir çocuğun kaybı ise yasın özellikle zorlu seyrettiği durumlardır.
Ne zaman destek almak gerekir?
Kayıptan sonraki ilk aylarda yoğun acı yaşamak beklenen bir durumdur. Ancak aşağıdaki durumlar uzman desteği gerektirebilir:
- Kayıptan uzun süre sonra bile acının hiç hafiflememesi ve günlük yaşamın durması
- Kaybı kabul etmekte yoğun güçlük, ölümün gerçekliğine inanamama
- Hayatın anlamını tamamen yitirmiş hissetme, geleceğe dair hiçbir umut taşımama
- Yoğun suçluluk ya da öfkenin sürekli zihni meşgul etmesi
- Kaybı hatırlatan her şeyden kaçınma ya da tersine sürekli kayıpla meşgul olma
- Uyku, iştah ve enerji kaybının haftalarca sürmesi
- Alkol ya da ilaç kullanımının artması
- Kaybedilen kişiye kavuşmak için ölmeyi isteme ya da yaşamı sonlandırma düşünceleri
Uzamış yas ve depresyon
Bazı kişilerde yas, kayıptan sonra uzun süre geçmesine rağmen yoğunluğunu korur ve kişinin yaşamını sürdürmesini engeller. Buna uzamış yas bozukluğu denir. Yas sürecinde ayrıca depresyon da gelişebilir; yaygın değersizlik duyguları, kendini suçlama ve hayattan tamamen kopma bu durumu düşündürür. Psikiyatrist yasın doğal seyrini ruhsal bir rahatsızlıktan ayırt eder; doğal yası ilaçla bastırmak yerine, gerçekten bir rahatsızlık geliştiğinde uygun tedaviyi planlar.
Tedavi ve destek seçenekleri
Yas sürecinde zorlanan kişiler için yas odaklı psikoterapi etkili bir destektir. Terapide kişi kaybın gerçekliğini kabul etmeye, yaşadığı duyguları ifade etmeye, kaybettiği kişiyle bağını yeni bir biçimde sürdürmeye ve yeniden yaşama katılmaya yönelik adımlar atar. Uzamış yas bozukluğu için geliştirilmiş özel terapi yöntemleri de vardır. Yasa depresyon, yoğun kaygı ya da ağır uykusuzluk eşlik ediyorsa psikiyatrist ilaç tedavisini de önerebilir. Aynı kaybı yaşamış kişilerin bir araya geldiği destek grupları da yalnızlık duygusunu azaltır.
Yas tutan birine nasıl destek olunur?
- Doğru sözü bulmaya çalışmak yerine yanında olun ve dinleyin.
- “Güçlü ol”, “Her şeyde bir hayır vardır” gibi sözler yerine acısını kabul edin.
- Kaybedilen kişinin adını anmaktan çekinmeyin; anılarını konuşmak çoğu zaman iyi gelir.
- Yemek, alışveriş ya da çocuk bakımı gibi somut yardımlar önerin.
- İlk haftalardan sonra da arayın; destek çoğu zaman en çok o dönemde azalır.
- Özel günlerde ve yıl dönümlerinde yanında olduğunuzu hissettirin.