Boşanma, yalnızca eşler için değil, çocuklar için de hayatın en büyük değişikliklerinden biridir. Ancak araştırmalar, çocukların bu süreçten nasıl etkileneceğini belirleyen asıl şeyin boşanmanın kendisi değil, sürecin nasıl yönetildiği olduğunu gösteriyor. İzmir’de çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada boşanmanın çocuğu nasıl etkilediğini, çocuğa nasıl anlatılması gerektiğini ve psikoloğun bu dönemde nasıl destek olduğunu anlatıyoruz.
Boşanma çocuğu nasıl etkiler?
Çocukların tepkileri yaşlarına göre farklılık gösterir. Okul öncesi çocuklar ne olduğunu tam anlayamaz; uyku ve tuvalet alışkanlıklarında gerileme, ayrılık kaygısı ve huysuzluk görülebilir. Bu yaştaki çocuklar ayrılıktan kendilerini sorumlu tutabilir. İlkokul çağındaki çocuklar üzüntü, öfke ve anne babanın yeniden bir araya gelmesine dair güçlü bir umut yaşar; okul başarısında düşüş görülebilir. Ergenler ise öfkelerini daha açık gösterebilir, aileden uzaklaşabilir ya da tam tersine yaşına göre fazla sorumluluk üstlenmeye çalışabilir. Bu tepkilerin çoğu geçicidir ve doğru destekle birkaç ay içinde azalır.
Çocuğa boşanma nasıl anlatılmalı?
- Mümkünse anne ve baba birlikte, sakin bir zamanda konuşun.
- Çocuğun yaşına uygun, kısa ve açık bir dil kullanın; ayrıntılı gerekçelere girmeyin.
- Ayrılığın çocuğun suçu olmadığını ve bunu değiştiremeyeceğini net biçimde söyleyin.
- Her iki ebeveynin de onu sevmeye ve onunla ilgilenmeye devam edeceğini vurgulayın.
- Günlük hayatında neyin değişip neyin aynı kalacağını somut olarak anlatın: nerede kalacağı, okulu, ebeveynini ne zaman göreceği gibi.
- Duygularını ifade etmesine izin verin; üzülmesini ya da öfkelenmesini engellemeye çalışmayın.
Kaçınılması gerekenler
Çocuğu eşler arasında haber ileten bir aracıya dönüştürmek, diğer ebeveyn hakkında olumsuz konuşmak, çocuğu taraf seçmek zorunda bırakmak ve onun önünde tartışmak, boşanmanın çocuk üzerindeki olumsuz etkisini en çok artıran tutumlardır. Çocuk her iki ebeveynini de sevmeye devam etmek ister; birini sevmenin diğerine ihanet olduğunu hissettiği bir “sadakat çatışması” yaşaması, ona ağır bir yük bindirir. Yetişkinler arasındaki anlaşmazlıkların çocuğun duymadığı ortamlarda çözülmesi çok önemlidir.
Psikolog nasıl destek olur?
Çocuk ve ergen psikoloğu, çocuğun boşanmaya ilişkin duygularını güvenli bir ortamda ifade etmesine yardım eder. Küçük çocuklarla oyun ve resim aracılığıyla, büyük çocuklar ve ergenlerle ise konuşarak çalışılır. Psikolog aynı zamanda anne babayla görüşerek ortak ebeveynlik konusunda yol gösterir: iki evde benzer kurallar koymak, çocuğun programını birlikte planlamak, iletişimi çocuğun üzerinden değil doğrudan yürütmek gibi. Çocukta uzun süren mutsuzluk, okul başarısında belirgin düşüş, içe kapanma ya da saldırgan davranışlar görülüyorsa psikolojik destek almak özellikle önemlidir.
Yeni düzene uyum
İki ev arasında yaşamaya başlamak çocuk için yeni bir alışma sürecidir. Her iki evde de çocuğa ait bir alan, sevdiği eşyalar ve öngörülebilir bir rutin olması uyumu kolaylaştırır. Görüşme günlerinin düzenli olması, son dakika değişikliklerinden kaçınılması ve geçişlerin sakin yapılması güven duygusunu destekler. Zamanla yeni bir eş ya da yeni bir aile yapısı gündeme geldiğinde bu değişikliğin de acele etmeden ve çocuğun hazır oluşu gözetilerek yapılması gerekir.