Okula başlamış bir çocuğun geceleri hâlâ altını ıslatması, hem çocuk hem de aile için yorucu ve çoğu zaman utandırıcı bir durumdur. Çocuk arkadaşında yatıya kalmaktan, okul gezilerinden kaçınabilir; anne babalar ise “İnatlaşıyor mu?”, “Bir şey mi yaşadı?” diye kaygılanır. Oysa gece altını ıslatma çok yaygındır ve büyük çoğunluğu çocuğun isteğiyle ilgili değildir. Gaziantep’te çocuk ve ergen psikiyatristi arayan aileler için bu sayfada alt ıslatmanın nedenlerini ve tedavi seçeneklerini anlatıyoruz.
Alt ıslatma (enürezis) nedir?
Beş yaşını geçmiş bir çocuğun, bedensel bir hastalık olmaksızın düzenli olarak altını ıslatmasına enürezis denir. En sık görülen biçimi, yalnızca uykuda olan gece ıslatmasıdır. Çocuk hiç kuru dönem yaşamadan ıslatıyorsa birincil, en az altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden ıslatmaya başlamışsa ikincil enürezisten söz edilir. İkincil enürezis çoğu zaman yeni bir kardeş, taşınma, okul değişikliği ya da aile içi stres gibi yaşam olaylarıyla birlikte ortaya çıkar.
Neden olur?
Gece altını ıslatma çoğunlukla birkaç etkenin bir arada bulunmasıyla ortaya çıkar. Ailede benzer öykü sık görülür; anne ya da babası çocukken ıslatmış olan çocuklarda olasılık belirgin biçimde artar. Bazı çocuklarda gece boyunca idrarı azaltan hormonun salınımı yetersizdir, bazılarında mesane kapasitesi görece küçüktür, bazıları ise mesane dolduğunda uyanamayacak kadar derin uyur. Kabızlık da mesaneye bası yaparak ıslatmayı artırabilir. Çocuğun bilerek ya da tembellikten ıslattığı düşüncesi ise çoğu zaman yanlıştır.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
- Beş-altı yaşından sonra düzenli gece ıslatması sürüyorsa
- Uzun süre kuru kaldıktan sonra ıslatma yeniden başladıysa
- Gündüz de ıslatma, ani sıkışma ya da idrar yaparken yanma varsa
- Çok su içme, sık idrara çıkma ya da kilo kaybı eşlik ediyorsa
- Çocuk bu nedenle belirgin utanç, kaygı ya da içe kapanma yaşıyorsa
Değerlendirmede idrar yolu enfeksiyonu, şeker hastalığı ve kabızlık gibi bedensel nedenler araştırılır; gerekirse çocuk hekimi ya da çocuk ürolojisiyle birlikte çalışılır.
Tedavi
Enürezis her yıl çocukların bir bölümünde kendiliğinden düzelir; ancak çocuğun yaşamını etkiliyorsa beklemek yerine tedavi önerilir. İlk adım, akşam saatlerinde sıvı alımını düzenlemek, yatmadan önce tuvalete gitmeyi alışkanlık hâline getirmek ve kabızlığı tedavi etmektir. En etkili yöntemlerden biri enürezis alarmıdır: Islaklığı algılayan küçük bir cihaz çocuğu uyandırır ve zamanla mesane dolduğunda uyanmayı öğretir. Bazı çocuklarda gece idrar üretimini azaltan ilaç tedavisi de kullanılabilir. Eşlik eden kaygı, dikkat eksikliği ya da aile içi stres varsa bunlar da tedavi planına alınır.
Gündüz ıslatması ve dışkı kaçırma
Gündüz ıslatması gece ıslatmasından daha az görülür ve çoğu zaman tuvaleti son ana kadar erteleme, aşırı aktif mesane ya da idrar yolu enfeksiyonuyla ilişkilidir; bu nedenle mutlaka bedensel açıdan değerlendirilmelidir. Dört yaşından sonra dışkı kaçırma ise çoğunlukla süregen kabızlığa bağlıdır: Biriken dışkının çevresinden sızıntı olur ve çocuk bunu çoğu zaman fark etmez. Kabızlığın tedavisi, düzenli tuvalet alışkanlığı ve çocuğu utandırmayan bir yaklaşım her iki durumda da tedavinin temelini oluşturur.
Ailelere öneriler
- Çocuğu asla cezalandırmayın, azarlamayın ya da başkalarının önünde utandırmayın.
- Islanan gecelerde sakin kalın; çarşaf değiştirmeye çocuğu da yaşına uygun biçimde katın.
- Kuru geceleri değil, tuvalete gitme ve alarmla uyanma gibi çabaları ödüllendirin.
- Çocuğa bunun pek çok çocukta görülen ve geçen bir durum olduğunu anlatın.