Aylardır süren baş ağrısı, karın ağrısı, çarpıntı ya da halsizlik… Pek çok tetkik yapılır, sonuçlar normal çıkar ama yakınmalar sürer. Bu durumda kişiye çoğu zaman “Sende bir şey yok, hepsi stresten” denir; oysa yaşanan belirtiler gerçektir ve kişinin yaşamını belirgin biçimde etkiler. Ruh ile beden arasındaki bu sıkı bağ, psikiyatrinin önemli çalışma alanlarından biridir. Gaziantep’te psikiyatri ya da psikolog desteği arayanlar için bu sayfada psikosomatik belirtileri, nedenlerini ve tedavi yollarını anlatıyoruz.
Psikosomatik belirti nedir?
Psikosomatik belirti, ruhsal etkenlerin ortaya çıkmasında ya da sürmesinde önemli rol oynadığı bedensel yakınmadır. Stres, kaygı ve bastırılmış duygular; sinir sistemi, hormonlar ve bağışıklık sistemi aracılığıyla bedeni doğrudan etkiler. Örneğin süregen stres altında kaslar sürekli gergin kalır, sindirim sistemi hassaslaşır, uyku bozulur ve ağrı eşiği düşer. Bu nedenle psikosomatik belirtiler “hayali” değildir; beden gerçekten tepki verir.
Sık görülen yakınmalar
- Gerilim tipi baş ağrısı, boyun ve sırt ağrıları
- Karın ağrısı, şişkinlik, ishal ya da kabızlık atakları
- Çarpıntı, göğüste sıkışma hissi, nefes darlığı
- Baş dönmesi, el ve ayaklarda uyuşma
- Süregen yorgunluk ve halsizlik
- Yaygın kas ağrıları ve uyku bozukluğu
Huzursuz bağırsak sendromu, gerilim tipi baş ağrısı ve fibromiyalji gibi tablolarda stres ve ruhsal etkenler belirtileri belirgin biçimde artırabilir.
Önce bedensel nedenler dışlanmalı
Bir yakınmanın psikosomatik olduğunu söyleyebilmek için önce bedensel bir hastalık olup olmadığının uygun biçimde araştırılması gerekir. Tiroit hastalıkları, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve kalp ritim bozuklukları gibi durumlar da yorgunluk, çarpıntı ve kaygıya benzer belirtiler yaratabilir. Gerekli tetkikler yapıldıktan sonra sonuçlar normalse, sürekli yeni tetkik ve farklı hekim arayışı çoğu zaman kişiyi rahatlatmaz; tersine kaygıyı ve belirtileri artırır.
Hangi belirtiler beklemeden değerlendirilmeli?
Bazı belirtiler psikosomatik olarak düşünülmeden önce mutlaka hemen değerlendirilmelidir: eforla gelen ya da kola, çeneye yayılan göğüs ağrısı, açıklanamayan kilo kaybı, ateş, kanama, kişiyi geceleri uykudan uyandıran ağrı, ani başlayan şiddetli baş ağrısı ve konuşma ya da güç kaybı gibi nörolojik belirtiler. Bu durumlarda beklemeden ilgili hekime ya da acil servise başvurmak gerekir. Psikosomatik değerlendirme, bu tür bedensel nedenler dışlandıktan sonra anlam kazanır.
Psikiyatrist ve psikolog nasıl yardımcı olur?
Psikiyatrik değerlendirmede yakınmaların ne zaman başladığı, hangi dönemlerde arttığı ve kişinin yaşamındaki stres kaynakları birlikte ele alınır. Altta yatan depresyon ya da kaygı bozukluğu sık görülür ve bunların tedavisi bedensel belirtileri de belirgin biçimde azaltır. Bilişsel davranışçı terapi, belirtilere yönelik felaketleştirici düşünceleri ve belirtiyi sürekli kontrol etme alışkanlığını değiştirmede etkilidir. Gevşeme, nefes ve bilinçli farkındalık çalışmaları bedenin stres tepkisini yatıştırır. Gerektiğinde psikiyatrist, ağrı ve kaygıyı birlikte azaltabilen ilaçlar önerebilir. İzlemin tek bir hekimle, düzenli aralıklarla sürdürülmesi de gereksiz tetkik döngüsünü önler.
Günlük yaşamda neler yapılabilir?
- Belirtilerin hangi durumlarda arttığını kısa notlarla izleyin; çoğu zaman stresle bağlantı görünür hâle gelir.
- Düzenli uyku ve hafif tempolu yürüyüş gibi düzenli hareket, belirtileri belirgin biçimde azaltır.
- Duygularınızı ifade etmenin yollarını arayın; bastırılan öfke ve üzüntü çoğu zaman bedende kendini gösterir.
- İnternette belirti araştırmayı sınırlayın; bu alışkanlık kaygıyı ve bedensel duyumlara odaklanmayı artırır.