Yeni bir kardeşin doğumu aile için büyük bir mutluluktur; ancak büyük çocuk için bu mutluluk çoğu zaman karışık duygularla birlikte gelir. Sevgiyi ve ilgiyi paylaşmak zorunda kalan çocuk kıskançlık, öfke ve kaygı yaşayabilir. Kardeş kıskançlığı tamamen doğal bir duygudur; önemli olan, bu duygunun nasıl yönetildiğidir. Bursa’da çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada kardeş kıskançlığının belirtilerini, ailelerin neler yapabileceğini ve ne zaman uzman desteği gerektiğini anlatıyoruz.
Kardeş kıskançlığı nasıl görünür?
Kıskançlık her yaşta farklı biçimlerde ortaya çıkar. Küçük çocuklarda en sık görülen tepki gerilemedir: Tuvalet eğitimini tamamlamış bir çocuk yeniden altına kaçırabilir, biberon isteyebilir ya da bebek gibi konuşmaya başlayabilir. Bazı çocuklar bebeğe karşı sertleşir, onu itip kakabilir; bazıları ise içine kapanır, sessizleşir. Okul çağındaki çocuklarda haksızlık duygusu, sürekli karşılaştırma ve kardeşle sık kavga öne çıkar. Ergenlerde ise kıskançlık daha çok aileden uzaklaşma ya da kardeşini küçümseme şeklinde görülebilir.
Kardeş gelmeden önce
- Bebek haberini çocuğun yaşına uygun bir dille ve doğuma yeterli süre kala verin.
- Çocuğun odasını ya da yatağını değiştirmek gerekiyorsa bunu bebek gelmeden haftalar önce yapın.
- Bebeğin bakımına dair kitaplar okuyun, bebek fotoğraflarına birlikte bakın; çocuğun kendi bebeklik fotoğraflarını göstermek de iyi gelir.
- Bebeğin ilk zamanlarda çok ağlayacağını, çok uyuyacağını ve hemen oyun arkadaşı olamayacağını anlatın.
Kardeş geldikten sonra ailelere öneriler
Büyük çocuğa her gün kısa da olsa yalnızca ona ait bir zaman ayırmak, kıskançlığı azaltmanın en etkili yoludur. Bu süre, ekransız ve kesintisiz olmalı; çocuğun seçtiği bir oyunu birlikte oynamak gibi. Çocuğu bebeğin bakımına yaşına uygun biçimde katmak, örneğin bez getirmesini ya da bebeğe şarkı söylemesini istemek, ona önemli olduğunu hissettirir. “Abla oldun, artık büyüdün” gibi beklentilerle çocuğa erken sorumluluk yüklemekten kaçının. Kıskançlık duygusunu yasaklamak yerine kabul edin: “Bazen bebeğe kızgın hissediyorsun, bu çok normal” demek, çocuğun duygusunu kontrol etmesini kolaylaştırır. Ancak bebeğe zarar verme davranışına net ve sakin bir sınır koyun.
Karşılaştırmanın zararı
“Bak kardeşin ne kadar uslu” ya da “Ağabeyin senin yaşındayken okumayı biliyordu” gibi karşılaştırmalar, kardeşler arasındaki rekabeti artırır ve çocuğun özgüvenini zedeler. Her çocuğun kendine özgü güçlü yanlarını fark edip ayrı ayrı takdir etmek, kardeşler arasında sağlıklı bir ilişki kurulmasını destekler. Kardeş kavgalarında sürekli taraf tutmak yerine, çocukların sorunu kendi aralarında çözmelerine fırsat tanımak ve yalnızca gerektiğinde arabulucu olmak da önemlidir.
Ne zaman psikolog desteği gerekir?
Kıskançlık belirtileri birkaç ay içinde azalmıyor, tersine artıyorsa, çocuk bebeğe ciddi biçimde zarar vermeye çalışıyorsa, uyku, yeme ya da tuvalet sorunları uzun süre devam ediyorsa ya da çocuk belirgin biçimde mutsuz ve içine kapanık görünüyorsa bir çocuk ve ergen psikoloğundan destek almak yararlıdır. Psikolog oyun terapisiyle çocuğun duygularını ifade etmesine yardım eder ve anne babaya evde uygulayabilecekleri somut yöntemler önerir.