Depresyon her zaman ani ve yoğun bir çöküş biçiminde ortaya çıkmaz. Bazı kişiler yıllarca hafif ama hiç geçmeyen bir mutsuzlukla yaşar ve bunu “benim karakterim böyle” diye kabullenir. Bazıları ise her yıl sonbahar ve kış aylarında belirgin bir isteksizlik ve çökkünlük yaşar, ilkbaharla birlikte toparlanır. Süregen depresyon ve mevsimsel depresyon, tanınması çoğu zaman geciken ancak tedaviye iyi yanıt veren durumlardır. Samsun’da yetişkin psikiyatristi arayanlar için bu sayfada bu iki depresyon türünü ve tedavi seçeneklerini anlatıyoruz.
Süregen depresyon (distimi) nedir?
Süregen depresif bozukluk, yetişkinlerde en az iki yıl boyunca günlerin çoğunda süren çökkün bir ruh hâliyle tanımlanır. Belirtiler majör depresyona göre daha hafif olabilir; ancak çok uzun sürdüğü için kişinin iş, ilişki ve öz saygısı üzerinde derin izler bırakır. Kişi çoğu zaman kendini hiç “tam iyi” hissetmediğini, hep yorgun ve karamsar olduğunu anlatır. Bu kişilerde zaman zaman daha ağır depresyon dönemleri de eklenebilir.
Süregen depresyonun belirtileri
- Uzun süredir devam eden karamsarlık ve mutsuzluk
- Düşük enerji ve süregen yorgunluk
- Düşük özgüven, kendini yetersiz hissetme
- Dikkat ve karar verme güçlüğü
- Uyku ve iştahta değişiklikler
- Umutsuzluk ve geleceğe dair olumsuz beklentiler
Mevsimsel depresyon
Mevsimsel örüntülü depresyonda depresyon dönemleri her yıl belirli bir mevsimde, çoğunlukla sonbahar sonu ve kış aylarında başlar ve ilkbaharda düzelir. Gün ışığının azalmasının biyolojik saati ve beyindeki bazı kimyasal dengeleri etkilediği düşünülmektedir. Bu kişilerde klasik depresyondan farklı olarak aşırı uyuma, tatlı ve karbonhidrat isteğinde artış, kilo alma ve belirgin bir ağırlık hissi sık görülür. Kış aylarındaki hafif bir isteksizlik herkeste olabilir; mevsimsel depresyonda ise belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiler ve her yıl tekrarlar.
Tanı ve değerlendirme
Psikiyatrist, belirtilerin ne zamandan beri sürdüğünü, mevsimlerle ilişkisini ve daha önceki depresyon dönemlerini ayrıntılı olarak değerlendirir. Tiroit hastalıkları ve D vitamini eksikliği gibi benzer belirtilere yol açabilen bedensel durumlar araştırılır. Bipolar bozukluğun dışlanması da önemlidir; çünkü bazı kişilerde mevsimsel depresyon dönemlerini ilkbaharda aşırı enerjik ve taşkın dönemler izleyebilir ve tedavi buna göre planlanır.
Tedavi seçenekleri
Süregen depresyonda psikoterapi ile ilaç tedavisinin birlikte kullanılması çoğu zaman tek başına kullanımlarından daha etkilidir. Bilişsel davranışçı terapi ve süregen depresyon için geliştirilmiş özel terapi yöntemleri, yıllar içinde yerleşmiş olumsuz düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye yardımcı olur. Mevsimsel depresyonda ise antidepresan tedavinin yanı sıra sabahları belirli süre ve şiddette uygulanan ışık tedavisi etkili bir seçenektir; ışık tedavisinin hekim önerisiyle ve uygun cihazla yapılması gerekir. Sabah saatlerinde açık havada yürüyüş yapmak, düzenli uyku saatleri ve fiziksel etkinlik her iki durumda da tedaviyi destekler. Depresyon belirtilerine umutsuzluk ya da yaşamı sonlandırma düşünceleri eşlik ediyorsa beklemeden bir uzmana başvurulmalıdır.
Kendinize yardım etmek için
- Her sabah aynı saatte kalkın ve mümkünse ilk bir saat içinde gün ışığına çıkın.
- Haftanın çoğu günü en az yarım saat tempolu yürüyüş yapın.
- Kış aylarında sosyal ilişkilerden uzaklaşmamaya özen gösterin.
- Alkolü ruh hâlinizi düzeltmenin bir yolu olarak kullanmayın.
- Belirtilerin tekrarladığı dönemleri bir takvimde işaretleyin ve hekiminizle paylaşın.