Gebelik ve bebeğin doğumu çoğu zaman mutlulukla anılır; ancak bu dönem aynı zamanda büyük bedensel, hormonal ve yaşamsal değişikliklerin yaşandığı, kadınların ruh sağlığı açısından en hassas dönemlerinden biridir. Pek çok anne, yaşadığı üzüntü ya da kaygıyı “iyi bir anne böyle hissetmez” düşüncesiyle gizler. Oysa gebelik ve doğum sonrası ruhsal sorunlar sık görülür ve tedavi edilebilir. Samsun’da psikiyatri ya da psikolog desteği arayanlar için bu sayfada gebelik ve doğum sonrası dönemde ruh sağlığını, belirtileri ve tedavi seçeneklerini anlatıyoruz.
Doğum sonrası hüzün mü, depresyon mu?
Doğumdan sonraki ilk günlerde annelerin büyük bölümü ağlama nöbetleri, duygusal dalgalanma, alınganlık ve yorgunluk yaşar. “Annelik hüznü” olarak bilinen bu durum genellikle doğumdan sonraki birkaç gün içinde başlar ve iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Doğum sonrası depresyonda ise belirtiler daha yoğundur, iki haftadan uzun sürer ve annenin kendine ve bebeğine bakmasını zorlaştırabilir. Doğum sonrası depresyon doğumdan sonraki ilk yıl içinde herhangi bir zamanda başlayabilir; bazı kadınlarda belirtiler gebelik sırasında ortaya çıkar.
Belirtiler
- Günün büyük bölümünde süren mutsuzluk, boşluk ya da umutsuzluk
- Bebeğe karşı bağ kuramama, ondan keyif alamama
- Kendini yetersiz ya da kötü bir anne olarak görme, yoğun suçluluk
- Bebek uyurken bile uyuyamama, iştah değişiklikleri
- Bebeğe bir şey olacağına dair yoğun kaygı ve sürekli kontrol etme
- Bebeğe zarar gelebileceğine dair istemsiz, rahatsız edici düşünceler
- Yaşamın anlamsız geldiği ya da ölüm düşünceleri
Bebeğe zarar gelebileceğine dair istem dışı düşünceler annede yoğun dehşet ve utanç yaratır; bu düşünceler çoğunlukla kaygının ya da obsesif belirtilerin bir parçasıdır ve tedaviyle azalır. Bunları hekimle paylaşmaktan çekinmemek önemlidir.
Risk etkenleri
Daha önce depresyon ya da kaygı bozukluğu geçirmiş olmak, önceki gebeliklerde benzer sorunlar yaşamak, eş ve aile desteğinin az olması, zorlu bir doğum, bebeğin sağlık sorunları, uykusuzluk ve maddi güçlükler riski artırır. Babalarda da doğum sonrası dönemde depresyon görülebileceği unutulmamalıdır.
Gebelikte kaygı ve depresyon
Ruhsal sorunlar yalnızca doğumdan sonra başlamaz; gebelik sırasında da depresyon ve kaygı bozuklukları sık görülür. Bebeğin sağlığına dair yoğun ve kontrol edilemeyen endişeler, doğum korkusu, uykusuzluk ve sürekli huzursuzluk gebelikte dikkat edilmesi gereken belirtilerdir. Gebelikteki depresyon ve kaygı, doğum sonrası depresyon riskini de artırır. Bu nedenle gebelik takiplerinde ruhsal durumdan da söz etmek ve gerektiğinde erken destek almak, hem annenin hem de bebeğin sağlığı için önemlidir.
Acil durum: doğum sonrası psikoz
Nadir görülse de doğumdan sonraki ilk haftalarda ortaya çıkabilen doğum sonrası psikoz acil bir durumdur. Ani başlayan yoğun huzursuzluk, uykusuzluk, gerçek dışı düşünceler, sesler duyma ve kafa karışıklığı görülür. Bu belirtiler fark edildiğinde anne yalnız bırakılmamalı ve hemen acil servise başvurulmalıdır.
Tedavi seçenekleri
Hafif ve orta düzeydeki belirtilerde psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi, etkili bir ilk adımdır. Belirtiler orta-ağır düzeydeyse psikiyatrist ilaç tedavisini de önerebilir. Gebelikte ve emzirme döneminde kullanılabilecek, bebek açısından güvenliği iyi araştırılmış ilaç seçenekleri vardır; tedavi kararı annenin ve bebeğin yararları ile olası riskler birlikte değerlendirilerek verilir. Tedavisiz kalan depresyonun da anne-bebek ilişkisini ve bebeğin gelişimini olumsuz etkileyebileceği unutulmamalıdır. Eşin ve ailenin bebek bakımına katılması, annenin uyku ve dinlenme zamanlarının korunması iyileşmeyi hızlandırır.