Bir psikiyatriste ilk kez gitmek, pek çok kişi için kolay bir karar değildir. “Beni deli mi sanacaklar?”, “Hemen ilaç mı verilecek?”, “Ne anlatacağım?” gibi sorular, yardım almayı aylarca, bazen yıllarca erteletebilir. Oysa ilk muayene, kişinin yaşadığı sıkıntıyı anlamaya yönelik sakin ve yapılandırılmış bir görüşmedir. Konya’da psikiyatri ya da psikolog desteği arayanlar için bu sayfada ilk muayenenin nasıl geçtiğini, nelere hazırlıklı olmak gerektiğini ve sonrasında neler olabileceğini anlatıyoruz.
Ne zaman başvurmalı?
Ruhsal sıkıntılar herkesin yaşamında zaman zaman ortaya çıkar. Ancak şu durumlarda bir uzmana başvurmak yararlıdır:
- Üzüntü, kaygı ya da gerginliğin iki haftadan uzun sürmesi
- Uyku, iştah ya da enerjide belirgin değişiklikler
- İş, okul ya da ilişkilerde işlevselliğin düşmesi
- Kontrol edilemeyen düşünceler, korkular ya da tekrarlayan davranışlar
- Alkol ya da madde kullanımının artması
- Yakınların davranışlarınızdaki değişikliği fark edip dile getirmesi
Yaşamı sonlandırma düşünceleri, gerçek dışı sesler duyma ya da yoğun şüphecilik gibi durumlar ise beklemeden değerlendirilmelidir.
Psikiyatrist mi, psikolog mu?
Psikiyatrist, tıp eğitiminin ardından psikiyatri uzmanlığı almış bir hekimdir; tanı koyar, gerekirse ilaç tedavisi başlatır ve tıbbi tetkik isteyebilir. Psikolog ise psikoloji eğitimi almıştır; psikolojik değerlendirme ve psikoterapi yapar, ilaç yazamaz. Belirtiler ağırsa, günlük yaşam belirgin biçimde etkilenmişse ya da ilaç gerekip gerekmediğinden emin değilseniz ilk adım olarak psikiyatrik değerlendirme uygundur. Psikiyatrist gerekli gördüğünde psikoterapi için bir psikoloğa da yönlendirebilir.
İlk muayenede neler konuşulur?
İlk görüşme çoğunlukla diğer görüşmelerden daha uzun sürer. Hekim önce sizi başvurmaya yönlendiren sıkıntıyı dinler: ne zaman başladığını, nasıl seyrettiğini ve yaşamınızı nasıl etkilediğini sorar. Ardından uyku, iştah, enerji, dikkat ve duygudurum gibi alanlarda sorular gelir. Daha önce yaşanan ruhsal sıkıntılar, kullanılan ilaçlar, bedensel hastalıklar, alkol ve madde kullanımı ile ailede ruhsal hastalık öyküsü de değerlendirmenin parçasıdır. İş, aile ve sosyal yaşamınız hakkında sorular da sorulur; çünkü yaşanan sıkıntılar çoğu zaman bu alanlardan bağımsız değildir.
Görüşmeye hazırlanmak için
- Belirtilerinizi, ne zaman başladıklarını ve sizi en çok neyin zorladığını kısaca not alın.
- Kullandığınız tüm ilaçların ve takviyelerin adını ve dozunu yanınızda bulundurun.
- Varsa önceki tedavi bilgilerinizi ve tetkik sonuçlarınızı getirin.
- Sormak istediğiniz soruları yazın; görüşme sırasında unutmak çok sık yaşanır.
- İsterseniz bir yakınınızla gidebilirsiniz; ancak görüşmenin bir bölümünü yalnız yapmak isteyebilirsiniz.
Muayeneden sonra neler olur?
İlk görüşmenin sonunda hekim değerlendirmesini sizinle paylaşır ve birlikte bir yol haritası belirlenir. Bu bazen yalnızca izlem ve yaşam düzenine yönelik öneriler, bazen psikoterapi, bazen de ilaç tedavisi ya da bunların birlikte kullanılması olabilir. Belirtilere bedensel bir hastalığın eşlik edip etmediğini anlamak için kan tahlilleri istenebilir. İlaç önerildiğinde etkisinin ne zaman başlayacağı, olası yan etkiler ve tedavinin ne kadar süreceği konuşulur. Kararlar tek taraflı değil, sizinle birlikte verilir.
Gizlilik
Muayenede konuşulanlar hekimlik gizliliği kapsamındadır ve sizin izniniz olmadan aileniz, işvereniniz ya da başka kişilerle paylaşılmaz. Bu gizliliğin istisnası, kişinin kendisi ya da başkaları için ciddi ve yakın bir tehlike oluşturduğu durumlardır. Psikiyatriste başvurmak, sanıldığı gibi kişinin geleceğini olumsuz etkileyen bir kayıt değil, sağlığına sahip çıkmasının bir göstergesidir.