Bazı çocuklar parkta yeni arkadaşlar edinir, oyunlara kolayca katılır; bazıları ise kenarda kalır, sırasını bekleyemez ya da oyun kurallarını kabul etmekte zorlanır. Sosyal beceriler doğuştan gelen yeteneklerden çok öğrenilen becerilerdir ve her çocuk bu becerileri farklı hızda kazanır. Adana’da çocuk ve ergen psikoloğu arayan aileler için bu sayfada sosyal becerilerin neler olduğunu, çocukların bu alanda hangi güçlükleri yaşayabileceğini ve psikoloğun nasıl destek olduğunu anlatıyoruz.
Sosyal beceri nedir?
Sosyal beceriler, başkalarıyla sağlıklı ve karşılıklı ilişki kurmamızı sağlayan davranışlardır. Selam vermek ve sohbet başlatmak, sırayla konuşmak ve dinlemek, oyuna katılmak ve kurallara uymak, paylaşmak, kaybetmeyi kabul etmek, karşısındakinin duygularını anlamak, kendi duygularını uygun biçimde ifade etmek ve anlaşmazlıkları çözmek bu becerilerin başında gelir. Bu beceriler okul başarısını, arkadaşlık ilişkilerini ve ileride iş ve özel yaşamı doğrudan etkiler.
Sosyal becerilerde güçlük yaşayan çocuk
Sosyal güçlükler her çocukta farklı görünür. Bazı çocuklar utangaç ve çekingendir; oyunlara katılmak ister ama nasıl başlayacağını bilemez. Bazıları dürtüseldir; sırasını bekleyemez, oyunu yönetmek ister ve arkadaşları tarafından dışlanabilir. Bazı çocuklar ise sosyal ipuçlarını okumakta zorlanır; karşısındakinin sıkıldığını ya da şaka yaptığını fark etmeyebilir. Uzun süre arkadaşsız kalmak, sık sık kavgaya karışmak, teneffüslerde yalnız kalmak ya da doğum günü davetlerinin dışında tutulmak dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.
Altta yatan nedenler
Sosyal güçlüklerin arkasında farklı nedenler olabilir. Mizaç olarak çekingen bir yapı, sosyal kaygı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, dil ve konuşma güçlükleri ya da otizm spektrum bozukluğu bunlardan bazılarıdır. Az sayıda yaşıtla vakit geçirmek, uzun ekran süresi ve sık taşınma gibi çevresel etkenler de sosyal becerilerin gelişimini etkileyebilir. Bu nedenle psikolog önce güçlüğün kaynağını anlamaya çalışır; gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatristine yönlendirme yapar.
Psikolog nasıl destek olur?
Sosyal beceri eğitimi, çocuğun ihtiyaç duyduğu becerileri adım adım öğrendiği yapılandırılmış bir çalışmadır. Psikolog önce beceriyi basit bir dille anlatır ve örnek gösterir; ardından çocuk bu beceriyi rol oyunlarıyla seansta dener ve geri bildirim alır. “Oyuna nasıl katılırım?”, “Arkadaşım beni kızdırdığında ne yaparım?”, “Kaybettiğimde ne hissederim?” gibi durumlar canlandırılarak çalışılır. Bazı psikologlar küçük gruplarla çalışır; grup ortamı, çocuğun öğrendiklerini yaşıtlarıyla doğal bir ortamda deneyimlemesini sağlar. Aileye ise evde ve sosyal ortamlarda bu becerileri nasıl destekleyecekleri konusunda rehberlik edilir.
Evde neler yapılabilir?
- Sıra beklemeyi, paylaşmayı ve kaybetmeyi öğreten kutu oyunlarını birlikte oynayın.
- Kitap okurken ya da film izlerken karakterlerin ne hissettiğini konuşun.
- Çocuğunuzu küçük ve kısa sosyal ortamlarla başlatın; bir arkadaşını eve davet etmek iyi bir ilk adımdır.
- Olumlu sosyal davranışlarını fark edip hemen takdir edin.
- Siz de selamlaşma, teşekkür etme ve özür dileme konusunda örnek olun.
- Çocuğun ilgi alanına uygun spor, sanat ya da müzik etkinliklerine katılımını destekleyin.